🔦 6. SINIF FEN BİLİMLERİ

4. ÜNİTE: IŞIĞIN YANSIMASI VE RENKLER

Çevremizdeki cisimleri görebilmemizin temel nedeni ışık ve ışığın maddelerle etkileşimidir.

Aynada kendimizi görebilmemiz, otomobillerdeki aynalar sayesinde çevremizi kontrol edebilmemiz, beyaz bir tişörtün beyaz görünmesi veya siyah bir tişörtün güneş altında daha fazla ısınması hep ışığın maddeyle etkileşimiyle ilgilidir.

Bu ünitede;

Işığın yansımasını,
Düzgün ve dağınık yansımayı,
Gelen ışın ve yansıyan ışını,
Yüzey normalini,
Gelme ve yansıma açılarını,
Düz, çukur ve tümsek aynaları,
Aynaların günlük yaşamda kullanım alanlarını,
Işığın soğurulmasını,
Beyaz ışığın oluşumunu,
Cisimlerin neden farklı renklerde göründüğünü,
Güneş enerjisinin kullanım alanlarını

öğreneceğiz.

💡 1. IŞIĞIN YANSIMASI

Işığın bir yüzeye çarptıktan sonra geldiği ortama geri dönmesine ışığın yansıması denir.

Günlük hayatta yansımaya birçok örnek verebiliriz.

🪞 Aynada yüzümüzü görmemiz

💧 Suyun yüzeyinde görüntümüzü görmemiz

🏢 Cam veya parlak yüzeylerde çevremizi görmemiz

Bunların hepsi ışığın yansımasıyla ilgilidir.

⭐ Unutma!

Işık bir yüzeye çarptığında yansıyabilir, soğurulabilir veya bazı maddelerin içinden geçebilir.

🔦 2. GELEN IŞIN VE YANSIYAN IŞIN

Bir yüzeye doğru gelen ışığa gelen ışın denir.

Yüzeye çarptıktan sonra geri dönen ışığa ise yansıyan ışın denir.

Şöyle düşünebilirsin:

Işık kaynağı → Gelen ışın → Yüzey → Yansıyan ışın

📐 3. YÜZEY NORMALİ

Işığın bir yüzeye çarptığı noktadan, yüzeye dik olarak çizilen hayali doğruya yüzey normali denir.

Normal, yüzeye 90° açı yapar.

🧠 Canip Hoca’dan Püf Noktası

Normal = Yüzeye dik

Yani yüzey yataysa normal dikey çizilir.

Yüzey dikeyse normal yatay çizilir.

📐 4. GELME AÇISI

Gelen ışın ile yüzey normali arasındaki açıya gelme açısı denir.

⚠️ Çok önemli:

Gelme açısı yüzeyle değil, normalle ölçülür.

📐 5. YANSIMA AÇISI

Yansıyan ışın ile yüzey normali arasındaki açıya yansıma açısı denir.

Yani:

Gelme açısı → Gelen ışın + Normal

Yansıma açısı → Yansıyan ışın + Normal

⚖️ 6. YANSIMA KANUNU

Işığın yansımasında:

Gelme açısı = Yansıma açısı

olur.

Örneğin gelme açısı 30° ise yansıma açısı da 30° olur.

Gelme açısı 50° ise yansıma açısı 50° olur.

⭐ Çok Önemli!

Açıları hesaplarken yüzey değil, yüzey normali esas alınır.

🧠 7. AÇILARI KARIŞTIRMAMA TAKTİĞİ

Bir soruda açı gördüğünde hemen şunu sor:

“Bu açı normal ile mi, yüzey ile mi yapılmış?”

Eğer ışın ile normal arasındaysa:

👉 Gelme veya yansıma açısıdır.

Eğer ışın ile yüzey arasındaysa:

👉 Doğrudan gelme veya yansıma açısı değildir.

🎯 Canip Hoca’nın Altın Kuralı

Açı → NORMALDEN ölçülür.

🪞 8. DÜZGÜN YANSIMA

Pürüzsüz ve düzgün yüzeylere gelen paralel ışınların, belirli bir düzende yansımasına düzgün yansıma denir.

Düzgün yansımanın görüldüğü yüzeylere:

🪞 Düz ayna

✨ Çok parlak metal yüzey

💧 Durgun su yüzeyi

örnek verilebilir.

Bu tür yüzeylerde belirgin görüntü oluşabilir.

🧱 9. DAĞINIK YANSIMA

Pürüzlü yüzeylere gelen ışınların farklı yönlere yansımasına dağınık yansıma denir.

Örneğin:

📄 Kâğıt

🧱 Duvar

🪵 Pürüzlü tahta

gibi yüzeylerde dağınık yansıma gerçekleşebilir.

Bu yüzeylerde belirgin bir görüntü oluşmaz.

🔦 10. DÜZGÜN VE DAĞINIK YANSIMA KARŞILAŞTIRMASI

Düzgün Yansıma	Dağınık Yansıma
Düzgün yüzeylerde gerçekleşir.	Pürüzlü yüzeylerde gerçekleşir.
Yansıyan ışınlar düzenli bir yapı gösterir.	Yansıyan ışınlar farklı yönlere dağılır.
Belirgin görüntü oluşabilir.	Belirgin görüntü oluşmaz.
Ayna buna örnektir.	Duvar buna örnektir.

⚠️ Önemli!

Dağınık yansıma ışığın hiç yansımadığı anlamına gelmez.

Tam tersine, ışık yine yansır ancak yüzeyin pürüzlü olması nedeniyle farklı yönlere dağılır.

🪞 11. AYNALAR

Aynalar ışığı iyi yansıtan yüzeylerdir.

Günlük yaşamda farklı amaçlarla kullanılan üç temel ayna çeşidi vardır:

1️⃣ Düz ayna

2️⃣ Çukur ayna

3️⃣ Tümsek ayna

🪞 12. DÜZ AYNA

Yansıtıcı yüzeyi düz olan aynalara düz ayna denir.

Evlerde kullandığımız boy aynaları düz aynalara örnektir.

Düz aynada oluşan görüntünün temel özellikleri:

Görüntü düzdür.
Cisimle görüntünün boyu aynıdır.
Görüntü aynanın arkasındaymış gibi görünür.
Görüntü ile cisim aynaya eşit uzaklıktadır.
Sağ ve sol yönlerde değişiklik algılanabilir.

🏠 Günlük yaşam örnekleri:

🪞 Boy aynası

🪞 Banyo aynası

🪞 Kuaför aynası

🔄 13. DÜZ AYNADA SAĞ-SOL DEĞİŞİKLİĞİ

Düz aynada görüntümüzün sağ ve solu yer değiştirmiş gibi görünür.

Örneğin aynanın karşısında sağ elinizi kaldırdığınızda görüntünüzün sol eli kaldırdığı izlenimini edinebilirsiniz.

Bu nedenle bazı araçlarda yazılar aynada doğru okunacak şekilde düzenlenebilir.

🚑 Örnek:

Ambulansların ön tarafındaki yazı, sürücülerin dikiz aynasında daha kolay okuyabilmesi amacıyla ters yazılır.

🪞 14. ÇUKUR AYNA

Yansıtıcı yüzeyi içe doğru olan küresel aynalara çukur ayna denir.

Çukur aynalarda görüntünün özellikleri cismin aynaya olan uzaklığına göre değişebilir.

Cisim farklı konumlarda bulunduğunda görüntü:

Büyük,
Küçük,
Düz,
Ters

görülebilir.

Bu nedenle çukur aynalarda cismin aynaya uzaklığı önemlidir.

🔍 15. ÇUKUR AYNANIN KULLANIM ALANLARI

Çukur aynalar, bazı durumlarda cisimlerin görüntüsünü büyütmek amacıyla kullanılabilir.

Örneğin:

🪞 Makyaj aynaları

🦷 Diş hekimlerinin kullandığı aynalar

🔦 Bazı projektör ve aydınlatma sistemleri

çukur aynalardan yararlanabilir.

🧠 Canip Hoca’dan Püf Noktası

Çukur ayna → Yakından bakınca büyütme amacıyla kullanılabilir.

🚗 16. TÜMSEK AYNA

Yansıtıcı yüzeyi dışa doğru olan küresel aynalara tümsek ayna denir.

Tümsek aynada görüntü:

Düzdür.
Cisimden küçüktür.
Aynanın arkasında oluşuyormuş gibi görünür.

Tümsek aynaların önemli bir özelliği geniş bir alanı gösterebilmesidir.

🚗 17. TÜMSEK AYNANIN KULLANIM ALANLARI

Tümsek aynalar geniş bir alanı görebilmek için kullanılır.

Örneğin:

🚗 Araçların yan aynaları

🏪 Mağazalardaki güvenlik aynaları

🅿️ Otopark aynaları

🛣️ Bazı yol ve kavşak aynaları

🧠 Canip Hoca’dan Kodlama

Tümsek → Alanı büyütür, görüntüyü küçültür.

🪞 18. AYNA ÇEŞİTLERİNİ KARŞILAŞTIRALIM

Ayna	Görüntü	Önemli özellik	Kullanım
Düz	Düz, cisimle aynı boyda	Görüntü aynanın arkasında oluşur gibi görünür	Boy aynası
Çukur	Konuma göre değişebilir	Yakın cisimleri büyük gösterebilir	Diş hekimi aynası
Tümsek	Düz ve küçük	Geniş alan gösterir	Araç yan aynası

🎯 Sınav Taktığı

“Geniş alanı göstermek” → Tümsek ayna

“Büyütülmüş görüntü” → Çukur ayna

“Aynı boyda görüntü” → Düz ayna

🔦 19. IŞIĞIN SOĞURULMASI

Işığın bir madde tarafından tutulmasına ışığın soğurulması denir.

Işık bir cisme ulaştığında ışığın bir bölümü yansıyabilir, bir bölümü ise madde tarafından soğurulabilir.

Soğurulan ışık enerjisinin bir bölümü ısı enerjisine dönüşebilir.

Bu nedenle Güneş ışığı alan bazı yüzeylerin sıcaklığı artar.

☀️ 20. GÜNEŞLİ HAVADA NEDEN ISINIRIZ?

Güneş’ten gelen ışık cisimlere ulaştığında cisimler ışığın bir kısmını soğurabilir.

Soğurulan ışık enerjisi ısı enerjisine dönüşür.

Bu nedenle Güneş altında kalan yüzeyler ısınabilir.

Örneğin:

☀️ Güneşte kalan otomobilin içinin ısınması

☀️ Güneş altında duran taşın ısınması

☀️ Güneş ışığı alan odanın daha sıcak olması

ışığın soğurulmasıyla ilişkilidir.

⚫ 21. SİYAH VE BEYAZ CİSİMLERİN ISINMASI

Siyah renkli cisimler, üzerlerine gelen ışığın daha büyük bir bölümünü soğurabilir.

Bu nedenle Güneş altında siyah renkli yüzeyler daha fazla ısınabilir.

Beyaz yüzeyler ise ışığın büyük bölümünü yansıtır.

👕 Günlük yaşam örneği

Yaz aylarında açık renkli kıyafetlerin tercih edilmesinin nedenlerinden biri budur.

🧠 Kodlama

Siyah → Daha fazla soğurma → Daha fazla ısınma

Beyaz → Daha fazla yansıtma → Daha az ısınma

🌈 22. BEYAZ IŞIK

Güneş ışığı veya beyaz ışık, tek bir renkten oluşmaz.

Beyaz ışık, farklı renklerdeki ışıkların birleşiminden oluşur.

Bu durum çeşitli deneylerle gözlemlenebilir.

Örneğin Newton çarkı döndürüldüğünde renklerin birleşmesi nedeniyle çark beyaza yakın bir görünüm oluşturabilir.

MEB/TYMM kapsamında bu konuda ışık spektrumu ve ışık filtrelerinin ayrıntısına girilmez; ana ve ara renkler üzerinde durulur.

🌈 23. IŞIĞIN ANA RENKLERİ

Işık renkleri arasında:

🔴 Kırmızı

🟢 Yeşil

🔵 Mavi

ana renkler olarak ele alınır.

Bu renklerin uygun şekilde birleşmesiyle başka renkler elde edilebilir.

🟡 24. ARA RENKLER

Işık renklerinin birleşmesiyle ara renkler oluşabilir.

Örneğin:

🔴 Kırmızı + 🟢 Yeşil → 🟡 Sarı

🔴 Kırmızı + 🔵 Mavi → 🟣 Magenta

🟢 Yeşil + 🔵 Mavi → 🔵 Cyan

Bu renklerin uygun oranlarda birleşimiyle beyaz ışık elde edilebilir.

🎨 25. CİSİMLERİ NEDEN RENKLİ GÖRÜRÜZ?

Bir cismin hangi renkte göründüğünü anlamak için ışığın cisimle etkileşimini bilmemiz gerekir.

Bir cisim üzerine beyaz ışık düştüğünde;

Bazı ışık renklerini soğurabilir.
Bazı ışık renklerini yansıtabilir.

Biz cismin yansıttığı ışığın rengini görürüz.

Örnek:

Kırmızı bir cisim beyaz ışık altında kırmızı görünüyorsa bunun temel nedeni kırmızı ışığı yansıtmasıdır.

Diğer renklerin büyük bölümünü soğurabilir.

🔴 26. KIRMIZI CİSİM

Beyaz ışık altında kırmızı bir cisim:

🔴 Kırmızı ışığı yansıtır.

Diğer renklerin büyük bölümünü soğurabilir.

Bu nedenle gözümüze kırmızı ışık geldiği için cismi kırmızı görürüz.

🟢 27. YEŞİL CİSİM

Yeşil bir cisim beyaz ışık altında:

🟢 Yeşil ışığı daha çok yansıtır.

Bu nedenle yeşil görünür.

⚪ 28. BEYAZ CİSİM

Beyaz bir cisim, üzerine gelen beyaz ışığın renklerinin büyük bölümünü yansıtır.

Bu nedenle beyaz görünür.

🧠 Kodlama

Beyaz cisim → Çok yansıtır

⚫ 29. SİYAH CİSİM

Siyah bir cisim, üzerine gelen ışığın büyük bölümünü soğurur.

Bu nedenle gözümüze çok az ışık ulaşır.

Cismi siyah görürüz.

🧠 Kodlama

Siyah cisim → Çok soğurur

🔦 30. RENKLİ IŞIK ALTINDA CİSİMLER

Bir cismin rengi, üzerine gönderilen ışığın rengine göre farklı görünebilir.

Örneğin kırmızı bir cisme kırmızı ışık gönderildiğinde kırmızı görünür.

Ancak kırmızı cisme yalnızca yeşil ışık gönderildiğinde kırmızı ışığı yansıtacak uygun ışık bulunmadığı için cisim çok koyu veya siyaha yakın görünebilir.

⭐ Önemli!

Bir cismin rengini belirleyen yalnızca cismin kendisi değildir.

Işık kaynağının rengi de önemlidir.

🏪 31. MAĞAZADA VE EVDE RENKLER NEDEN FARKLI GÖRÜNEBİLİR?

Bir kıyafeti mağazada gördüğümüzde farklı, evde farklı renkte algılayabiliriz.

Bunun nedenlerinden biri kullanılan ışık kaynağının farklı olmasıdır.

Mağazada beyaz ışık yerine farklı özellikte bir aydınlatma kullanılmış olabilir.

Bu durumda cismin yansıttığı ışığın rengi değişebilir ve cisim farklı algılanabilir.

☀️ 32. GÜNEŞ ENERJİSİ

Güneş, Dünya için çok önemli bir enerji kaynağıdır.

Güneş’ten gelen enerjiden farklı alanlarda yararlanabiliriz.

Günlük yaşamda:

☀️ Güneş panelleri

☀️ Sıcak su sistemleri

☀️ Güneş enerjili hesap makineleri

☀️ Güneş enerjili aydınlatmalar

☀️ Güneş enerjisi santralleri

gibi uygulamalar kullanılabilir.

🔋 33. GÜNEŞ PANELLERİ

Güneş panelleri, Güneş’ten gelen enerjiden elektrik enerjisi elde edilmesine yardımcı olur.

Bu nedenle;

🏠 Evlerde

🏭 İşletmelerde

🌾 Tarımsal alanlarda

🏙️ Büyük enerji tesislerinde

kullanılabilir.

🌱 34. GÜNEŞ ENERJİSİNİN AVANTAJLARI

Güneş enerjisinin yaygınlaştırılması;

Fosil yakıtlara olan ihtiyacın azalmasına,
Hava kirliliğinin azaltılmasına,
Yenilenebilir enerji kullanımının artmasına,
Enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesine

katkı sağlayabilir.

⭐ Unutma!

Güneş enerjisi yenilenebilir bir enerji kaynağıdır.

🚀 35. GELECEKTE GÜNEŞ ENERJİSİ

Güneş enerjisi teknolojileri gelecekte daha farklı alanlarda kullanılabilir.

Örneğin;

🚗 Güneş enerjisi destekli araçlar

🏠 Enerji ihtiyacının büyük bölümünü Güneş’ten karşılayan akıllı evler

🌾 Tarımsal sulamada Güneş enerjisi

🛰️ Uzay araçlarında gelişmiş Güneş panelleri

🏙️ Binaların dış yüzeylerinde enerji üreten paneller

gibi uygulamalar geliştirilebilir.

🔬 36. GÜNLÜK YAŞAMDA IŞIĞIN YANSIMASI

Işığın yansımasından birçok teknolojide yararlanılır.

🚗 Araç aynaları

Sürücünün çevresini daha iyi görebilmesini sağlar.

🔦 El fenerleri

Yansıtıcı yüzeyler ışığın belirli bir yönde ilerlemesine yardımcı olabilir.

📸 Fotoğrafçılık

Işık ve yansıma, görüntünün oluşmasında önemli rol oynar.

🔭 Periskop

Aynaların ışığı yansıtmasından yararlanır.

🧑‍🔬 37. BİLİM TARİHİ: İBNÜLHEYSEM

İbnülheysem, ışık ve optik alanındaki çalışmalarıyla bilim tarihinde önemli bir yere sahiptir.

Işığın aynalarda nasıl yansıdığı üzerine çalışmalar yapmış ve yansıma ile ilgili önemli açıklamalarda bulunmuştur.

Bilim insanlarının yaptığı çalışmalar, günümüzde ışık ve optik alanındaki bilgilerin gelişmesine katkı sağlamıştır.

🧑‍🔬 38. BİLİM TARİHİ: ALİ KUŞÇU

Ali Kuşçu, astronomi ve matematik alanındaki çalışmalarıyla tanınan önemli Türk-İslam bilim insanlarından biridir.

Işık ve renk ilişkisine yönelik bilimsel düşüncelerin gelişmesinde Türk-İslam bilim insanlarının da katkıları bulunmaktadır. MEB/TYMM programında Ali Kuşçu ve İbnülheysem’in renk-ışık ilişkisi bağlamındaki çalışmalarına yer verilmektedir.

🧠 39. ÇOK ÖNEMLİ KAVRAMLAR

Gelen ışın

Yüzeye doğru gelen ışındır.

Yansıyan ışın

Yüzeye çarptıktan sonra geri dönen ışındır.

Yüzey normali

Yüzeye dik çizilen hayali doğrudur.

Gelme açısı

Gelen ışın ile normal arasındaki açıdır.

Yansıma açısı

Yansıyan ışın ile normal arasındaki açıdır.

Düzgün yansıma

Düzgün yüzeylerde düzenli yansımadır.

Dağınık yansıma

Pürüzlü yüzeylerde farklı yönlere gerçekleşen yansımadır.

Soğurma

Işığın madde tarafından tutulmasıdır.

⚠️ 40. SINAVDA EN ÇOK KARIŞTIRILANLAR

❌ “Gelme açısı yüzeyle ölçülür.”

Yanlış.

✅ Gelme açısı normal ile ölçülür.

❌ “Dağınık yansımada ışık yansımaz.”

Yanlış.

✅ Işık yansır fakat farklı yönlere dağılır.

❌ “Tümsek ayna büyük görüntü oluşturur.”

Yanlış.

✅ Tümsek ayna küçük ve düz görüntü oluşturur.

❌ “Çukur aynada görüntü her zaman büyüktür.”

Yanlış.

✅ Görüntünün özellikleri cismin aynaya uzaklığına göre değişebilir.

❌ “Beyaz cisim bütün ışığı soğurur.”

Yanlış.

✅ Beyaz cisim üzerine gelen beyaz ışığın büyük bölümünü yansıtır.

❌ “Siyah cisim ışığı yansıtmaz.”

Tamamen doğru değildir.

✅ Siyah cisim ışığın büyük bölümünü soğurur.

❌ “Cisimlerin rengi yalnızca cismin özelliğidir.”

Yanlış.

✅ Görülen renk, cismin üzerine gelen ışığın rengiyle ve cismin ışığı yansıtma/soğurma özellikleriyle ilişkilidir.

📊 41. HIZLI KARŞILAŞTIRMA TABLOSU

Kavram	Temel özellik
Düzgün yansıma	Pürüzsüz yüzey
Dağınık yansıma	Pürüzlü yüzey
Düz ayna	Aynı boyda, düz görüntü
Çukur ayna	Görüntü özelliği konuma göre değişir
Tümsek ayna	Küçük, düz görüntü; geniş alan
Siyah cisim	Işığın büyük bölümünü soğurur
Beyaz cisim	Işığın büyük bölümünü yansıtır
Renkli cisim	Bazı renkleri yansıtır, bazılarını soğurur

🎯 42. SINAVDA ÇIKABİLECEK BİLGİLER

⭐ 1

Gelme açısı = Yansıma açısı

⭐ 2

Açı ölçülürken yüzey normali dikkate alınır.

⭐ 3

Düzgün yansıma → Düzgün yüzey

⭐ 4

Dağınık yansıma → Pürüzlü yüzey

⭐ 5

Tümsek ayna → Geniş görüş alanı

⭐ 6

Çukur ayna → Görüntü özelliği konuma göre değişebilir.

⭐ 7

Düz ayna → Cisimle aynı boyda görüntü

⭐ 8

Siyah yüzeyler → Daha fazla ışık soğurabilir.

⭐ 9

Beyaz yüzeyler → Daha fazla ışık yansıtabilir.

⭐ 10

Beyaz ışık → Farklı renklerde ışıkların birleşiminden oluşur.

🧩 43. KONU HARİTASI

🔦 IŞIK

⬇️

Madde ile etkileşir

⬇️

Yansıma

Soğurulma

🪞 YANSIMA

Düzgün yansıma

Pürüzsüz yüzey

Dağınık yansıma

Pürüzlü yüzey

🪞 AYNALAR

Düz → Aynı boy

Çukur → Konuma göre değişir

Tümsek → Küçük görüntü + geniş alan

🌈 RENKLER

Beyaz ışık

⬇️

Farklı renklerde ışıklar

⬇️

Cisim bazılarını yansıtır, bazılarını soğurur.

⬇️

Gözümüze ulaşan ışığın rengi → Cismin görünen rengi

🧠 44. CANİP HOCA’DAN EZBER KARTI

🔦 YANSIMA

Gelen ışın → Yüzeye gelir

Yansıyan ışın → Yüzeyden döner

Normal → Yüzeye dik

Gelme açısı → Normal ile

Yansıma açısı → Normal ile

Gelme açısı = Yansıma açısı

🪞 AYNALAR

Düz → Aynı boy

Çukur → Konuma bağlı

Tümsek → Küçük + geniş alan

🌈 RENKLER

Beyaz → Çok yansıtma

Siyah → Çok soğurma

Renkli → Bazı renkleri yansıtma

☀️ GÜNEŞ

Güneş enerjisi → Yenilenebilir enerji

Güneş paneli → Elektrik enerjisi üretiminde kullanılabilir

🚀 45. CANİP HOCA’DAN SON TEKRAR

Bu üniteden soru çözerken şu sırayı aklından geçir:

1️⃣ Yüzey nasıl?

Pürüzsüz mü → Düzgün yansıma

Pürüzlü mü → Dağınık yansıma

2️⃣ Ayna nasıl?

Düz mü?

Çukur mu?

Tümsek mi?

3️⃣ Açı soruluyor mu?

Hemen normali bul.

4️⃣ Renk soruluyor mu?

Cismin hangi ışığı yansıttığına bak.

5️⃣ Isınma soruluyor mu?

Işığın soğurulmasını düşün.

🌟 ÜNİTEYİ TAMAMLADIN!

Artık ışığın farklı yüzeylerde nasıl yansıdığını, aynaların görüntü özelliklerini, ışığın maddeler tarafından nasıl soğurulduğunu ve cisimleri neden farklı renklerde gördüğümüzü açıklayabilirsin.

Ayrıca günlük yaşamda kullandığımız aynaların neden farklı şekillerde tasarlandığını ve Güneş enerjisinden nasıl yararlanabileceğimizi de yorumlayabilirsin.

🔬 CANİP HOCA FEN BİLİMLERİ

@caniphocafen