🧪 6. SINIF FEN BİLİMLERİ

5. ÜNİTE: MADDENİN AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLERİ

Maddeleri birbirinden nasıl ayırt edebiliriz?

Örneğin elimizde iki farklı sıvı olduğunu düşünelim. İkisi de renksiz ve görünüş olarak birbirine benziyor olabilir. Ancak bu maddelerin kaynama noktaları, yoğunlukları veya erime noktaları farklı olabilir.

İşte maddeleri birbirinden ayırt etmemizi sağlayan bazı özelliklere ayırt edici özellikler denir.

Bu ünitede;

Maddelerin ısı etkisiyle genleşmesini ve büzülmesini,
Erime, donma ve kaynama noktalarını,
Kütle ve hacim arasındaki ilişkiyi,
Yoğunluk kavramını,
Yoğunluk hesaplamalarını,
Maddelerin yoğunluklarını karşılaştırmayı,
Buzun neden su üzerinde yüzdüğünü,
Suyun yoğunluk özelliğinin canlılar açısından önemini

öğreneceğiz.

🌡️ 1. MADDE VE ISI ETKİLEŞİMİ

Maddeler ısı aldığında veya verdiğinde taneciklerinin hareketleri ve tanecikler arasındaki uzaklık değişebilir.

Bir madde ısı aldığında taneciklerin hareketliliği genellikle artar.

Bir madde ısı verdiğinde taneciklerin hareketliliği azalır.

Maddenin hâli değişmese bile tanecikler arasındaki uzaklıkta değişiklik olabilir.

Bu durum maddenin hacminde değişime neden olabilir.

📈 2. GENLEŞME NEDİR?

Maddelerin ısı alması sonucunda hacimlerinin artmasına genleşme denir.

Başka bir ifadeyle:

🔥 Isı alan madde → Genleşebilir.

Örneğin metal bir çubuk ısıtıldığında boyunda veya hacminde küçük bir artış meydana gelebilir.

📉 3. BÜZÜLME NEDİR?

Maddelerin ısı vermesi sonucunda hacimlerinin azalmasına büzülme denir.

❄️ Isı veren madde → Büzülebilir.

Örneğin sıcaklığı düşen bir metal çubuğun boyunda azalma meydana gelebilir.

🧠 Canip Hoca’dan Kodlama

Isı al → Genleş

Isı ver → Büzül

🔬 4. GENLEŞME VE BÜZÜLME NEDEN OLUR?

Maddenin tanecikleri sürekli hareket hâlindedir.

Madde ısı aldığında taneciklerin hareketliliği artar ve tanecikler arasındaki ortalama uzaklık artabilir.

Bu durum maddenin kapladığı hacmin artmasına yol açabilir.

Madde ısı verdiğinde ise taneciklerin hareketliliği azalır ve tanecikler birbirine daha fazla yaklaşabilir.

Bunun sonucunda hacim azalabilir.

🚂 5. TREN RAYLARINDA NEDEN BOŞLUK BIRAKILIR?

Yaz aylarında sıcaklık arttığında metal raylar genleşebilir.

Eğer raylar arasında hiç boşluk bırakılmazsa genleşen raylar birbirine doğru itilebilir ve rayların şekli bozulabilir.

Bu nedenle demir yolu yapımında raylar arasında uygun genleşme boşlukları bırakılır.

⭐ Sınav Taktığı

Raylar arasındaki boşluk → Genleşme için

🌉 6. KÖPRÜLERDE NEDEN GENLEŞME PAYI BIRAKILIR?

Köprülerde kullanılan bazı malzemeler sıcaklık değişimlerinden etkilenebilir.

Sıcaklık arttığında malzemeler genleşebilir, sıcaklık azaldığında büzülebilir.

Bu nedenle köprülerin yapımında sıcaklık değişimlerinin oluşturabileceği boyut değişiklikleri dikkate alınır.

⚡ 7. ELEKTRİK TELLERİ NEDEN YAZIN SARKAR?

Elektrik telleri de sıcaklık değişimlerinden etkilenir.

☀️ Yazın:

Sıcaklık artar → Teller genleşir → Tellerin boyu artar → Daha fazla sarkabilir.

❄️ Kışın:

Sıcaklık azalır → Teller büzülür → Tellerin boyu azalır → Daha gergin olabilir.

🫙 8. SIKIŞMIŞ KAVANOZ KAPAĞI NASIL AÇILABİLİR?

Bazen cam kavanozların metal kapaklarını açmak zor olabilir.

Kapağın bir miktar ısıtılması sonucunda metal kapak genleşebilir.

Bu durum kapak ile kavanoz arasındaki sıkışıklığın azalmasına yardımcı olabilir.

🧠 Günlük yaşam bağlantısı

Isı → Genleşme → Kapağın açılmasının kolaylaşması

🌡️ 9. TERMOMETRELERDE GENLEŞME

Bazı termometrelerde sıcaklık değişimini göstermek için sıvıların genleşme özelliğinden yararlanılır.

Sıcaklık arttığında termometredeki sıvı genleşerek yükselir.

Sıcaklık azaldığında sıvı büzülerek aşağı iner.

Bu nedenle termometrelerde:

Sıcaklık artışı → Sıvı seviyesi yükselir

Sıcaklık azalması → Sıvı seviyesi düşer

🧪 10. GENLEŞME AYIRT EDİCİ BİR ÖZELLİK OLABİLİR Mİ?

Farklı saf maddeler aynı koşullarda aynı miktarda genleşmeyebilir.

Örneğin eşit uzunluktaki farklı metal çubuklar eşit miktarda ısıtıldığında boylarındaki değişim miktarları farklı olabilir.

Bu nedenle genleşme miktarı, uygun koşullar altında saf maddelerin ayırt edilmesinde kullanılabilir.

⭐ Unutma!

Her madde aynı miktarda genleşmez.

🔥 11. MADDENİN HÂL DEĞİŞİMİ

Maddeler;

Katı

Sıvı

Gaz

olmak üzere üç temel hâlde bulunabilir.

Maddeler ısı aldığında veya verdiğinde hâl değiştirebilir.

🧊 12. ERİME

Bir maddenin katı hâlden sıvı hâle geçmesine erime denir.

Örneğin:

🧊 Buz → 💧 Su

Bu olay sırasında madde ısı alır.

🧠 Kodlama:

Katı → Sıvı = Erime

Erime → Isı alır

❄️ 13. DONMA

Bir maddenin sıvı hâlden katı hâle geçmesine donma denir.

Örneğin:

💧 Su → 🧊 Buz

Bu olay sırasında madde ısı verir.

🧠 Kodlama:

Sıvı → Katı = Donma

Donma → Isı verir

💨 14. KAYNAMA

Bir sıvının belirli bir sıcaklıkta gaz hâline geçmesine kaynama denir.

Örneğin:

💧 Su → 💨 Su buharı

Su, uygun koşullarda 100 °C’de kaynar.

⭐ Ancak dikkat!

Kaynama noktası basınca bağlı olarak değişebilir.

sınıf düzeyinde temel olarak maddelerin kaynama noktalarının farklı olmasının ayırt edici bir özellik olduğu üzerinde durulur.

💧 15. BUHARLAŞMA VE KAYNAMA AYNI ŞEY DEĞİLDİR!

Bu çok önemli bir ayrımdır.

Buharlaşma

Sıvının her sıcaklıkta gerçekleşebilen gaz hâline geçişidir.

Sıvının yüzeyinde gerçekleşir.

Kaynama

Belirli bir sıcaklığa ulaşıldığında gerçekleşen hızlı hâl değişimidir.

Sıvının her tarafında gerçekleşebilir.

🧠 16. BUHARLAŞMA – KAYNAMA KARŞILAŞTIRMASI

Buharlaşma	Kaynama
Her sıcaklıkta gerçekleşebilir.	Belirli sıcaklıkta gerçekleşir.
Sıvının yüzeyinde gerçekleşir.	Sıvının her tarafında gerçekleşebilir.
Yavaştır.	Daha hızlıdır.
Sıcaklık arttıkça hızlanabilir.	Kaynama sıcaklığına ulaşılması gerekir.

Örnek:

Çamaşırların kuruması → Buharlaşma

Tenceredeki suyun fokurdaması → Kaynama

🌡️ 17. ERİME NOKTASI

Bir katının sıvı hâle geçmeye başladığı sıcaklığa erime noktası denir.

Örneğin buzun erime noktası normal atmosfer basıncında yaklaşık:

0 °C

olarak kabul edilir.

❄️ 18. DONMA NOKTASI

Bir sıvının katı hâle geçmeye başladığı sıcaklığa donma noktası denir.

Suyun normal atmosfer basıncındaki donma noktası:

0 °C

dir.

⭐ Önemli!

Saf bir maddenin erime ve donma noktaları aynı sıcaklık değerine karşılık gelir.

Örneğin:

Su → 0 °C’de donar.

Buz → 0 °C’de erimeye başlar.

💨 19. KAYNAMA NOKTASI

Bir sıvının kaynamaya başladığı sıcaklığa kaynama noktası denir.

Saf suyun deniz seviyesindeki kaynama noktası yaklaşık:

100 °C

dir.

Ancak kaynama noktası basınçtan etkilenebilir.

Bu nedenle yüksek yerlere çıkıldığında suyun kaynama sıcaklığı değişebilir.

🧪 20. AYIRT EDİCİ ÖZELLİKLER

Maddeleri birbirinden ayırt etmemizi sağlayan özelliklere ayırt edici özellikler denir.

sınıfta bu ünitede özellikle:

Genleşme

Erime noktası

Donma noktası

Kaynama noktası

Yoğunluk

üzerinde durulur.

🧠 21. NEDEN AYIRT EDİCİ ÖZELLİK DENİYOR?

Çünkü farklı saf maddelerin bu özellikleri birbirinden farklı olabilir.

Örneğin iki saf madde aynı görünse bile:

Erime noktaları farklı olabilir.
Kaynama noktaları farklı olabilir.
Yoğunlukları farklı olabilir.
Genleşme miktarları farklı olabilir.

Bu özelliklerden yararlanarak maddeleri birbirinden ayırt edebiliriz.

⚖️ 22. KÜTLE NEDİR?

Bir maddenin sahip olduğu madde miktarına kütle denir.

Kütle;

eşit kollu terazi

veya uygun ölçüm araçlarıyla ölçülebilir.

Kütlenin temel birimlerinden biri:

gram (g)

dır.

Daha büyük miktarlarda kilogram (kg) kullanılabilir.

Dönüşüm:

1 kg = 1000 g

📦 23. HACİM NEDİR?

Bir maddenin uzayda kapladığı yere hacim denir.

Sıvıların hacmi:

dereceli silindir

kullanılarak ölçülebilir.

Hacim birimlerinden biri:

santimetreküp (cm³)

dür.

Sıvılarda litre (L) ve mililitre (mL) gibi birimler de kullanılabilir.

🧪 24. DÜZGÜN ŞEKİLLİ CİSİMLERİN HACMİ

Küp, dikdörtgenler prizması gibi düzgün geometrik şekilli cisimlerin hacimleri matematiksel bağıntılarla hesaplanabilir.

Örneğin dikdörtgenler prizmasının hacmi:

Hacim = Uzunluk × Genişlik × Yükseklik

şeklinde hesaplanır.

Örnek:

Uzunluk = 4 cm

Genişlik = 3 cm

Yükseklik = 2 cm

ise:

Hacim = 4 × 3 × 2

Hacim = 24 cm³

💧 25. DÜZENSİZ ŞEKİLLİ CİSİMLERİN HACMİ

Taş, silgi, anahtarlık gibi düzgün geometrik şekli olmayan cisimlerin hacmi sıvı taşırma veya sıvı seviyesindeki değişim kullanılarak bulunabilir.

Örneğin dereceli silindirde:

Başlangıç su seviyesi:

50 mL

Cisim bırakıldıktan sonra:

70 mL

olduysa:

Cismin hacmi:

70 – 50 = 20 mL

olur.

Su için:

1 mL = 1 cm³

olduğundan cismin hacmi:

20 cm³

olarak da ifade edilebilir.

⚖️ 26. YOĞUNLUK NEDİR?

Bir maddenin birim hacminin sahip olduğu kütleye yoğunluk denir.

Yoğunluk, maddelerin ayırt edilmesinde kullanılan önemli bir özelliktir.

Yoğunluk:

d = m / V

formülüyle hesaplanır.

Burada:

d → Yoğunluk

m → Kütle

V → Hacim

🧠 27. YOĞUNLUK FORMÜLÜNÜ UNUTMA!

YOĞUNLUK = KÜTLE / HACİM

Kısaca:

d = m / V

📐 28. YOĞUNLUĞUN BİRİMLERİ

Kütle gram, hacim santimetreküp olarak verilirse yoğunluk birimi:

g/cm³

olur.

Örneğin:

Kütle = 200 g

Hacim = 50 cm³

ise:

d = 200 / 50

d = 4 g/cm³

🧮 29. YOĞUNLUK HESAPLAMA ÖRNEĞİ

Bir cismin:

Kütlesi = 300 g

Hacmi = 100 cm³

olsun.

Formül:

d = m / V

Değerleri yerine yazalım:

d = 300 / 100

d = 3 g/cm³

Bu cismin yoğunluğu:

3 g/cm³

tür.

🧮 30. KÜTLE BULMA

Yoğunluk ve hacim biliniyorsa kütle bulunabilir.

Formül:

m = d × V

Örneğin:

Yoğunluk = 5 g/cm³

Hacim = 20 cm³

ise:

m = 5 × 20

m = 100 g

🧮 31. HACİM BULMA

Kütle ve yoğunluk biliniyorsa hacim:

V = m / d

formülüyle bulunabilir.

Örneğin:

Kütle = 120 g

Yoğunluk = 4 g/cm³

ise:

V = 120 / 4

V = 30 cm³

🔺 32. YOĞUNLUK ÜÇGENİ

Formülleri hatırlamak için şu ilişkiyi kullanabilirsin:

       KÜTLE
     ─────────
     YOĞUNLUK × HACİM

Buradan:

d = m / V

m = d × V

V = m / d

⭐ 33. YOĞUNLUK NEDEN AYIRT EDİCİDİR?

Aynı sıcaklık ve basınç koşullarında aynı saf maddenin yoğunluğu miktarına bağlı değildir.

Örneğin 10 cm³ su ile 100 cm³ suyun yoğunluğu aynıdır.

Çünkü ikisi de aynı saf maddedir.

⭐ Çok önemli!

Madde miktarı değişse bile saf maddenin yoğunluğu değişmez.

⚖️ 34. AYNI MADDENİN MİKTARI DEĞİŞİRSE NE OLUR?

Örneğin bir bardak su ile bir sürahi suyu düşünelim.

Sürahide daha fazla su vardır.

Dolayısıyla:

Kütle artar.
Hacim artar.

Ancak:

Yoğunluk değişmez.

Çünkü madde aynı maddedir.

🧪 35. FARKLI MADDELERİN YOĞUNLUKLARI

Farklı saf maddelerin yoğunlukları farklıdır.

Örneğin su ile zeytinyağının yoğunlukları aynı değildir.

Bu nedenle yoğunluk, saf maddeleri birbirinden ayırt etmede kullanılabilir.

🥤 36. SU VE ZEYTİNYAĞI NEDEN AYRI KALIR?

Su ve zeytinyağı bir kaba konulduğunda iki farklı tabaka oluşur.

Zeytinyağı suyun üzerinde bulunur.

Bunun temel nedenlerinden biri yoğunluklarının farklı olmasıdır.

Zeytinyağı → Daha düşük yoğunluk

Su → Daha yüksek yoğunluk

Bu nedenle zeytinyağı suyun üzerinde kalır.

🪨 37. BİR CİSİM SUDA NEDEN BATAR?

Bir cismin su içindeki davranışını yoğunluğuyla ilişkilendirebiliriz.

Cismin yoğunluğu suyun yoğunluğundan büyükse:

➡️ Cisim batar.

Cismin yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçükse:

➡️ Cisim yüzebilir.

Yoğunluklar eşitse:

➡️ Cisim su içerisinde askıda kalabilir.

🧠 Canip Hoca’dan Kodlama

Büyük yoğunluk → Batar

Küçük yoğunluk → Yüzer

Eşit yoğunluk → Askıda

🪵 38. TAHTA NEDEN SUDA YÜZER?

Tahta parçasının yoğunluğu genellikle sudan küçüktür.

Bu nedenle suya bırakıldığında yüzebilir.

🧠 Unutma!

Bir cismin yüzmesi veya batması, yalnızca cismin kütlesine bakılarak belirlenemez.

Yoğunluk karşılaştırması yapılmalıdır.

🪙 39. METAL PARA BATARKEN GEMİ NASIL YÜZER?

Bu soru çok önemlidir.

Metal bir para suya bırakıldığında batar.

Ancak metalden yapılmış dev bir gemi su üzerinde yüzebilir.

Bunun temelinde geminin şekli ve hacmi ile birlikte ortalama yoğunluğunun suya göre durumu vardır.

Geminin iç kısmında hava bulunan büyük bir hacim vardır.

Bu nedenle geminin tamamı birlikte değerlendirildiğinde ortalama yoğunluğu suyun yoğunluğundan küçük olacak şekilde tasarlanabilir.

⭐ Sonuç:

Gemi metalden yapılmış olsa da tasarımı sayesinde su üzerinde yüzebilir.

🧊 40. BUZ NEDEN SUDA YÜZER?

Bu ünitenin en önemli konularından biridir.

Su donduğunda buz oluşur.

Buzun yoğunluğu, sıvı suyun yoğunluğundan daha küçüktür.

Bu nedenle buz suyun üzerinde yüzer.

🧠 Kısa bilgi:

Buzun yoğunluğu < Suyun yoğunluğu

Bu yüzden:

Buz yüzer.

💧 41. SU DONARKEN NEDEN GENLEŞİR?

Çoğu maddede katı hâl, sıvı hâlden daha yoğun olabilir.

Ancak su farklı bir davranış gösterir.

Su donarken taneciklerin düzenlenmesi nedeniyle suyun hacmi artar.

Bu nedenle buzun hacmi, aynı miktardaki sıvı suya göre daha büyüktür.

Kütle aynı kaldığı için hacim arttığında yoğunluk azalır.

Formül:

d = m / V

Kütle aynı,

Hacim artarsa:

Yoğunluk azalır.

🧊 42. BUZUN YOĞUNLUĞUNUN DÜŞÜK OLMASI NEDEN ÖNEMLİ?

Kışın göllerin ve denizlerin yüzeyleri soğuduğunda su donabilir.

Oluşan buz suyun üzerinde kalır.

Buz tabakası suyun tamamının bir anda donmasını engelleyen bir yalıtım tabakası gibi davranabilir.

Böylece suyun alt kısımlarında sıvı su bulunmaya devam edebilir.

🐟 43. SUDA YAŞAYAN CANLILAR İÇİN ÖNEMİ

Göller ve göletler tamamen buzla kaplanmış olsa bile suyun tamamı donmak zorunda değildir.

Yüzeyde oluşan buz tabakası altında sıvı su bulunabilir.

Bu durum;

🐟 Balıklar

🦠 Mikroorganizmalar

🌿 Suda yaşayan bitkiler

ve diğer su canlılarının yaşamlarını sürdürebilmeleri açısından önemlidir.

🎯 Çok önemli sonuç:

Buzun yoğunluğunun sudan küçük olması, su ekosistemlerinin devamlılığı açısından büyük önem taşır.

🌡️ 44. SU BORULARI KIŞIN NEDEN PATLAYABİLİR?

Su donduğunda hacmi artabilir.

Eğer su kapalı bir borunun içinde donarsa genişlemek için yeterli alan bulamayabilir.

Bu durum borulara büyük basınç uygulanmasına ve borunun çatlamasına veya patlamasına neden olabilir.

🧠 Bağlantı:

Su donar → Hacim artar → Boruya baskı → Boru zarar görebilir

🧊 45. DONDURUCUDAKİ ŞİŞE NEDEN PATLAYABİLİR?

İçinde su bulunan tamamen dolu bir şişe dondurucuya konulduğunda su donar ve hacmi artar.

Şişenin içinde yeterli boşluk yoksa artan hacim şişenin duvarlarına baskı yapabilir.

Bu nedenle cam şişe çatlayabilir veya kırılabilir.

⭐ Günlük yaşam kuralı:

İçinde su bulunan kapları dondururken genleşme için boşluk bırakmak gerekir.

📊 46. YOĞUNLUK KARŞILAŞTIRMA

Durum	Sonuç
Cismin yoğunluğu > Suyun yoğunluğu	Batar
Cismin yoğunluğu < Suyun yoğunluğu	Yüzer
Cismin yoğunluğu = Suyun yoğunluğu	Askıda kalabilir

🧠 47. YOĞUNLUKTA EN ÇOK YAPILAN HATALAR

❌ “Kütlesi büyük olan kesin batar.”

Yanlış.

Kütle tek başına yeterli değildir.

✅ Yoğunluk karşılaştırılmalıdır.

❌ “Hacmi büyük olan kesin yüzer.”

Yanlış.

Hacim tek başına belirleyici değildir.

✅ Yoğunluğa bakılır.

❌ “Aynı maddeden daha fazla alırsam yoğunluğu artar.”

Yanlış.

✅ Saf maddenin yoğunluğu madde miktarına bağlı değildir.

❌ “Buzun yoğunluğu sudan büyüktür.”

Yanlış.

✅ Buzun yoğunluğu sudan küçüktür.

🧪 48. DENEY: GENLEŞMEYİ GÖZLEMLEYELİM

Basit bir deney düşünelim.

Bir cam şişenin ağzına balon geçirelim.

Şişeyi sıcak suya bırakalım.

Bir süre sonra balonun şişmeye başladığını gözlemleyebiliriz.

Şişenin içindeki hava ısındığında genleşerek daha fazla yer kaplamaya çalışır.

Sonuç:

Isınan gaz genleşebilir.

🧪 49. DENEY: YOĞUNLUK HESAPLAMA

Bir cismin kütlesini teraziyle ölçelim.

Örneğin:

Kütle = 80 g

Cismin hacmini dereceli silindirle bulalım:

Hacim = 20 cm³

Yoğunluk:

d = m / V

d = 80 / 20

d = 4 g/cm³

🧪 50. DENEY: BUZ VE SU

Bir miktar suyun hacmini ölçelim.

Daha sonra suyu donduralım.

Buz hâline geldiğinde hacminin arttığını gözlemleyebiliriz.

Kütle değişmediği hâlde hacim arttığı için:

Yoğunluk azalır.

Bu nedenle buz suyun üzerinde yüzebilir.

🔬 51. BİLİMSEL DENEYLERDE DEĞİŞKENLER

Deney yaparken değişkenleri doğru belirlemek önemlidir.

Bağımsız değişken

Bilerek değiştirdiğimiz değişkendir.

Bağımlı değişken

Sonuç olarak ölçtüğümüz veya gözlediğimiz değişkendir.

Kontrol edilen değişken

Deney boyunca aynı tuttuğumuz değişkendir.

🧪 52. ÖRNEK DENEY

“Farklı sıcaklıkların genleşme üzerindeki etkisini araştırıyoruz.”

Bağımsız değişken:

Sıcaklık

Bağımlı değişken:

Genleşme miktarı

Kontrol edilen değişken:

Madde türü, başlangıç boyutu, ısıtma süresi vb.

🎯 53. SINAVDA ÇIKABİLECEK FORMÜLLER

Yoğunluk:

d = m / V

Kütle:

m = d × V

Hacim:

V = m / d

🧠 54. FORMÜL SORULARINI ÇÖZME TAKTİĞİ

Soruyu okumadan önce verilenleri yaz.

Örneğin:

m = 150 g

V = 30 cm³

Ardından formülü yaz:

d = m / V

Sonra yerine koy:

d = 150 / 30

d = 5 g/cm³

⭐ Tavsiye:

Sonucu yazarken birimini unutma!

📌 55. BİRİMLER

Büyüklük	Birim
Kütle	g, kg
Hacim	cm³, mL, L
Yoğunluk	g/cm³ gibi

Önemli dönüşüm:

1 mL = 1 cm³

🧠 56. KONU HARİTASI

🌡️ ISI

⬇️

Isı alma

➡️ Genleşme

Isı verme

➡️ Büzülme

🧊 HÂL DEĞİŞİMİ

Katı → Sıvı

➡️ Erime

Sıvı → Katı

➡️ Donma

Sıvı → Gaz

➡️ Buharlaşma / Kaynama

⚖️ YOĞUNLUK

Yoğunluk = Kütle / Hacim

⬇️

Maddenin ayırt edici özelliklerinden biridir.

⬇️

Yoğunluk karşılaştırması yapılabilir.

⬇️

Büyük → Batar

Küçük → Yüzer

Eşit → Askıda

🎯 57. CANİP HOCA’DAN 15 ALTIN BİLGİ

1️⃣ Isı alan maddeler genleşebilir.

2️⃣ Isı veren maddeler büzülebilir.

3️⃣ Raylarda genleşme boşlukları bırakılır.

4️⃣ Elektrik telleri sıcaklık değişimlerinden etkilenir.

5️⃣ Katı → Sıvı = Erime

6️⃣ Sıvı → Katı = Donma

7️⃣ Sıvı → Gaz = Buharlaşma / Kaynama

8️⃣ Saf suyun normal koşullardaki erime/donma noktası 0 °C’dir.

9️⃣ Saf suyun deniz seviyesindeki kaynama noktası yaklaşık 100 °C’dir.

🔟 Yoğunluk = Kütle / Hacim

1️⃣1️⃣ Aynı saf maddenin yoğunluğu madde miktarına bağlı değildir.

1️⃣2️⃣ Yoğunluğu sudan büyük olan cisim batar.

1️⃣3️⃣ Yoğunluğu sudan küçük olan cisim yüzer.

1️⃣4️⃣ Buzun yoğunluğu sudan küçüktür.

1️⃣5️⃣ Buzun su üzerinde yüzmesi su ekosistemlerinin devamlılığı açısından önemlidir.

⚠️ 58. SINAV ÖNCESİ SON KONTROL

Kendine şu soruları sor:

❓ Isı alan madde ne yapabilir?

Genleşebilir.

❓ Isı veren madde ne yapabilir?

Büzülebilir.

❓ Katının sıvıya dönüşmesine ne denir?

Erime.

❓ Sıvının katıya dönüşmesine ne denir?

Donma.

❓ Sıvının gaz hâline geçmesine ne denir?

Buharlaşma/kaynama.

❓ Yoğunluk nasıl bulunur?

Kütle ÷ Hacim

❓ Aynı maddeden daha fazla alırsak yoğunluk değişir mi?

Hayır.

❓ Buz neden yüzer?

Yoğunluğu sıvı sudan küçük olduğu için.

❓ Gölün yüzeyi donduğunda neden tüm canlılar ölmez?

Yüzeyde oluşan buz tabakasının altında sıvı su kalabildiği için.

🚀 CANİP HOCA’DAN SINAV TAKTİĞİ

Bu ünitede özellikle üç bağlantıyı çok iyi öğren:

🔥 ISI → GENLEŞME / BÜZÜLME

Isı al → Genleş

Isı ver → Büzül

🌡️ HÂL DEĞİŞİMİ

Katı → Sıvı → Gaz

Erime → Buharlaşma/Kaynama

Ters yönde:

Gaz → Sıvı → Katı

Yoğuşma → Donma

⚖️ YOĞUNLUK

d = m / V

Sonra yoğunlukları karşılaştır:

Büyük yoğunluk → Batma eğilimi

Küçük yoğunluk → Yüzme eğilimi

🌟 ÜNİTEYİ TAMAMLADIN!

Artık maddelerin sıcaklık değişimlerinden nasıl etkilendiğini, genleşme ve büzülmenin günlük yaşamda nerelerde karşımıza çıktığını, maddelerin erime-donma-kaynama noktalarını ve yoğunluklarını kullanarak maddeleri nasıl karşılaştırabileceğini biliyorsun.

En önemlisi ise yoğunluk kavramının yalnızca bir formül olmadığını; buzun su üzerinde yüzmesinden gemilerin yüzmesine kadar birçok günlük yaşam olayını açıklayabildiğini gördün.

🔬 CANİP HOCA FEN BİLİMLERİ

@caniphocafen